Xəbərlər
IPMA standartları çərçivəsində, layihələrin idarə olunmasında süni intellektin tətbiqi və perspektivləri
Müasir layihə idarəetməsi artıq yalnız zamanın, büdcənin və əhatə dairəsinin idarə olunması ilə məhdudlaşmır. Qlobal rəqabət, sürətli texnoloji dəyişikliklər, çoxsaylı maraqlı tərəflər, dayanıqlılıq tələbləri və məlumat axınlarının kəskin artması layihələri daha mürəkkəb sosial-texniki sistemlərə çevirmişdir. Belə bir mühitdə süni intellektin layihə idarəetməsinə inteqrasiyası sadəcə texnoloji yenilik deyil, eyni zamanda idarəetmə fəlsəfəsinin yenidən qurulması kimi qiymətləndirilə bilər. International Project Management Association standartları bu transformasiyanı anlamaq üçün güclü nəzəri və praktik çərçivə təqdim edir.
Daha çoxu üçün bizi sosial şəbəkələrdə izləyin
IPMA-nın ICB4 (Individual Competence Baseline) standartı fərdi kompetensiyaları, OCB (Organizational Competence Baseline) təşkilati kompetensiyaları, PEB (Project Excellence Baseline) isə layihə mükəmməlliyini təsvir edir. 2025-ci ildə təqdim olunmuş IPMA AI Guidelines sənədi isə bu çərçivəyə süni intellektin etik və əməli istifadəsi ilə bağlı ayrıca istiqamət əlavə etmişdir.
IPMA yanaşmasının əsas gücü layihə idarəetməsini prosedurlar toplusu kimi deyil, kompetensiyalar ekosistemi kimi təqdim etməsindədir. ICB4 bu ekosistemi üç əsas sahə üzrə müəyyən edir: “Perspektiv”, “İnsanlar” və “Təcrübə”. “Perspektiv” sahəsi strategiya, idarəetmə strukturları, uyğunluq, güc və maraqlar, mədəniyyət və dəyərlərlə bağlıdır. “İnsanlar” sahəsi fərdi və sosial davranışları, liderliyi, ünsiyyəti, komanda işini və nəticəyönümlülüyü əhatə edir. “Təcrübə” isə layihənin texniki idarəetmə elementlərini – əhatə dairəsi, vaxt, maliyyə, risklər, resurslar və dəyişikliklərin idarə olunmasını əhatə edir.
Bu yanaşma süni intellekti layihə menecerini əvəz edən alət kimi deyil, kompetensiyaları gücləndirən faktor kimi qiymətləndirməyə imkan verir. Süni intellekt bütün bu sahələr üzrə qərarverməni dərinləşdirir, şəffaflığı artırır və icra sürətini yüksəldir.
Layihənin başlanğıc və planlaşdırma mərhələlərində süni intellekt böyük həcmli məlumatları emal edərək biznes əsaslandırmasının hazırlanmasına dəstək verir, analoji qiymətləndirmələr aparır, kritik uğur faktorlarını və KPI-ları dəqiqləşdirir, ssenari modelləşdirməsi aparır və potensial resurs çatışmazlıqlarını proqnozlaşdırır. Bu isə qərarların intuisiya deyil, məlumat və nümunə tanınması əsasında verilməsinə imkan yaradır.
İcra və monitorinq mərhələsində süni intellektin rolu daha konkret şəkildə özünü göstərir. Alqoritmik analiz vasitəsilə qrafikdən kənara çıxmalar, performans tendensiyaları, resurs istifadəsi, büdcə fərqləri və gecikmə riskləri erkən mərhələdə aşkar edilir. IPMA AI Survey 2024 nəticələrinə əsasən, süni intellektin ən böyük potensialı risklərin idarə olunması sahəsində (79%) və tapşırıqların avtomatlaşdırılmasında (65%) görülür.
Son illərdə süni intellektin ən sürətlə yayılan forması generativ süni intellekt olmuşdur. Eyni hesabat göstərir ki, layihə menecerləri süni intellektdən əsasən kommunikasiya, hesabatlıq, məlumatların sintezi və qərar dəstəyi məqsədilə istifadə edirlər. Bu isə “ağıllı PMO katibliyi” modelinin formalaşdığını göstərir.
Bununla yanaşı, IPMA çərçivəsində layihənin uğuru yalnız texniki bacarıqlarla deyil, insan faktorları ilə müəyyən olunur. Liderlik, emosional zəka, etik məsuliyyət və kontekstual düşüncə süni intellektlə əvəz edilə bilməz. Əksinə, süni intellekt bu bacarıqların əhəmiyyətini daha da artırır.
“Perspektiv” sahəsində süni intellekt strategiya ilə gündəlik icra arasında daha çevik əlaqə qurmağa imkan yaradır. Lakin təşkilati güc balansları, mədəni fərqlər və qeyri-formal münasibətlər kimi amillər hələ də insan tərəfindən idarə olunmalıdır.
OCB və PEB standartları göstərir ki, süni intellekt yalnız fərdi səviyyədə deyil, təşkilati hazırlıq səviyyəsində dəyər yarada bilər. Məlumat keyfiyyəti, proseslərin standartlaşdırılması və rolların aydınlığı olmadan süni intellekt sistem səviyyəsində dəyər yarada bilməz.
Buradan mühüm nəticə çıxır: süni intellektin uğuru texnologiyadan daha çox onun idarəetmə sisteminə necə inteqrasiya olunmasından asılıdır. IPMA AI Guidelines sənədi bu istiqamətdə şəffaflıq, məsuliyyət, məxfilik, ədalətlilik və insan nəzarəti kimi prinsipləri əsas götürür.
Etik və hüquqi aspektlər xüsusilə həssasdır. Süni intellektdən istifadə zamanı qərarların əsaslandırılması, məlumat mənbələrinin sənədləşdirilməsi və gözlənilməz nəticələrə qarşı tədbirlər müəyyən edilməlidir. Yüksək riskli qərarlarda isə son məsuliyyət insanın üzərində qalmalıdır.
Hazırkı vəziyyət keçid dövrünü əks etdirir. IPMA AI Survey 2024 göstərir ki, respondentlərin 42%-i süni intellektdən istifadə etmir, 35%-i məhdud istifadə edir, yalnız 23%-i aktiv istifadə edir. Əsas maneələr bilik çatışmazlığı (69%) və məlumat təhlükəsizliyi narahatlıqlarıdır (60%).
Buna baxmayaraq, perspektivlər müsbətdir. Respondentlərin 70%-i yaxın iki ildə süni intellektdən istifadəni artırmağı planlaşdırır. Əsas motivasiya isə əməliyyat səmərəliliyinin artırılmasıdır (71%).
Bu isə gələcəyin layihə menecerinin rolunun dəyişəcəyini göstərir. O, artıq icraçı deyil, qərar arxitektoru, dəyişiklik lideri və dəyər yaradıcısı olacaqdır.
Nəticə
IPMA standartları çərçivəsində süni intellektin layihə idarəetməsində tətbiqi iki paralel reallığı ortaya qoyur:
1. Süni intellekt layihə idarəetməsinin bütün mərhələlərində ölçülə bilən faydalar yarada bilər
2. Bu faydalar yalnız texnologiya ilə deyil, kompetensiya, idarəetmə, etik məsuliyyət və təşkilati hazırlıq ilə birlikdə mümkün olur
Nəticə etibarilə, gələcəyin uğurlu təşkilatları süni intellekti layihə menecerinə alternativ deyil, onun strateji düşüncə, etik qərarvermə və dəyər yaratma qabiliyyətlərini gücləndirən intellektual tərəfdaş kimi qəbul edənlər olacaqdır.
Sübhan Qaragözov
IPMA LEVEL-B, PMP, GPM-b, SAP SP, PMO.AZ PARTNYOR
04.05.2026
