Xəbərlər

Top-down vs Bottom-up idarəetmə: Hansı daha yaxşıdır?

Yaxşı lideri nə müəyyən edir? Güclü kommunikasiya? Əməkdaşlıq bacarığı? Yoxsa çətin qərarları vaxtında vermək qabiliyyəti?

2023-cü ildə Gallup tərəfindən aparılan araşdırmaya görə, liderlik sahəsində ciddi boşluqlar var. Sorğu nəticəsində əməkdaşların yalnız 24%-i liderlərinin əməkdaşlıq yönümlü davrandığını qəti şəkildə təsdiqləyib. Cəmi 21% isə liderlərinə düzgün qərar verəcəyinə həqiqətən güvəndiyini bildirib.

Daha çoxu üçün bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

İnsanları (və layihələri) idarə etmək asan deyil. Amma layihə idarəetməsində yenisinizsə, liderlik üslubunuzu formalaşdırmaq üçün böyük fürsətiniz var.

İlk böyük qərarlardan biri budur:
Strategiya və qərarları özünüz müəyyən edib komandaya istiqamət verəcəksiniz (top-down)?
Yoxsa məqsəd və planları komanda ilə birlikdə formalaşdıracaqsınız (bottom-up)?

Top-down idarəetmə nədir?

Top-down (yuxarıdan-aşağı) idarəetmə – bəzən “command-and-control” və ya avtoritar liderlik adlandırılır – qərarvermə və nəzarətin təşkilatın yuxarı səviyyəsində cəmləşdiyi modeldir.

Layihə və məhsul komandalarında bu o deməkdir ki, layihə meneceri məhsulun vizyonu, strategiyası və icrası ilə bağlı əsas qərarları özü verir və komandanı həmin plan üzrə yönləndirir.

Bu yanaşmanı “öndən liderlik” kimi də düşünmək olar: qərar verən şəxs həm istiqaməti müəyyən edir, həm də riskin qarşısına ilk çıxan olur.

Top-down yanaşma nə vaxt uyğundur?

Adətən bu model hərbi strukturlarla əlaqələndirilir. Həyat-ölüm vəziyyətlərində sürətli və mübahisəsiz qərar vacibdir.

Amma bu yanaşma yalnız orada tətbiq olunmur. Maliyyə, tikinti, fövqəladə xidmətlər kimi sahələrdə də geniş istifadə olunur.

Bu tip təşkilatları birləşdirən xüsusiyyətlər:

- İş yüksək risklidir

- Qərarlar sürətli verilməlidir

- Sahə ciddi tənzimlənir

- Dəyişikliklərin maliyyə dəyəri yüksəkdir

Belə hallarda son qərarı verən bir mərkəz olmalıdır, əks halda sistem dağılır.

Top-down idarəetmənin üstün və zəif tərəfləri

Üstünlüklər:

- Qərarlar sürətlə qəbul edilir

- Strategiya və vizyon aydın olur

- Risk daha nəzarət altında qalır

- Xərclər daha sabit olur

Zəif tərəflər:

- Qərarların icrası vaxt apara bilər

- Komandada motivasiya azalır

- Yaradıcılıq məhdudlaşır

- Dəyişikliklərə reaksiya ləng ola bilər

Top-down daha çox nəzarət verir, amma yaradıcılıq və sahiblik hissəsi azalır. Komandanın sizin istiqamətinizlə hərəkət etdiyini bilmək rahatlıq yarada bilər, lakin innovativ ideyaları qaçırmaq riski var.

Bottom-up idarəetmə nədir?

Bottom-up (aşağıdan-yuxarı) idarəetmə komanda üzvlərinin prosesə aktiv şəkildə cəlb olunmasına əsaslanır. Qərarlar əməkdaşlıq yolu ilə formalaşır.

Layihə və məhsul komandalarında bu o deməkdir ki, layihə meneceri daha çox “servant-leader” rolunu oynayır – komandanın strategiya, plan və tapşırıqları birlikdə formalaşdırmasına şərait yaradır və sonra onları icra üçün səlahiyyətləndirir.

Bottom-up yanaşma nə vaxt uyğundur?

Bu model xüsusilə Agile metodologiyası ilə işləyən texnologiya şirkətlərində geniş yayılıb.

Agile komandalar özünüidarə və əməkdaşlıq fəlsəfəsinə əsaslanır. Onlar hesab edir ki, sürət və effektivlik yalnız komandaya muxtariyyət verildikdə mümkündür.

Marketinq, kommunikasiya, rəqəmsal və media sahələrində də bu model geniş istifadə olunur, çünki:

- İş yaradıcılıq tələb edir

- Dəyişikliklərə çevik reaksiya lazımdır

- Planlar dəyişən maraqlı tərəf ehtiyaclarına uyğunlaşmalıdır

- Dəyişikliklərin dəyəri nisbətən aşağıdır

- Yaradıcılığa əsaslanan mühitlərdə bottom-up komandanın potensialını açmaq üçün effektiv üsuldur.

Bottom-up idarəetmənin üstün və zəif tərəfləri

Üstünlüklər:

- Dəyişikliklərə daha sürətli reaksiya

- Komandanın yüksək motivasiyası

- Daha keyfiyyətli nəticələr

- Maraqlı tərəflərin daha yaxşı təmsil olunması

Zəif tərəflər:

- Qərarvermə daha çox vaxt ala bilər

- Xərclər arta bilər

- Komandadaxili fikir ayrılığı riski

- Menecer nəzarəti itirə bilər

Bottom-up çox üstünlük təqdim etsə də, balanslı rəhbərlik tələb edir. “Arxadan liderlik” edən bir şəxs olmadıqda, fokus itə bilər.

Hansı üslub daha yaxşıdır?

Layihələrin uğuru çox vaxt liderliyin keyfiyyətindən asılıdır. Araşdırmalar müasir liderlikdə boşluqlar olduğunu göstərsə də, yeni layihə meneceri üçün bu, fərq yaratmaq fürsətidir.

Ən effektiv yanaşma çox vaxt hibrid modeldir. Yəni:

- Strategiya və istiqamətdə aydınlıq (top-down)

- İcra və ideya mərhələsində əməkdaşlıq (bottom-up)

Bu balans həm məqsədlərə çatmağa, həm də komandanın prosesə cəlb olunmasına kömək edir.

Öz liderlik üslubunu formalaşdırarkən hər iki yanaşmanın güclü tərəflərindən istifadə etmək ən rasional seçimdir.

13.02.2026